۲ مطلب در آذر ۱۳۹۶ ثبت شده است

یک تذکر تاریخی!

چند روز پیش حین مطالعه کتاب «تاریخ اسلام» نوشته مرحوم دکتر علی اکبر فیاض، که توسط انتشارات دانشگاه تهران چاپ شده است، به سؤالی برخورد کردم. برای یافتن جواب به «اطلس شیعه» استاد رسول جعفریان مراجعه کردم. هنگام تورق اطلس شیعه به طور ناگهانی با یک اسم مواجه شدم. عبدالله بن سبا؛ در همان کتاب دکتر فیاض و در فصل خلفای راشدین، این عبدالله بن سبا یا ابن سوداء (گویا مادر وی سیاه پوست بوده است) به عنوان یکی از سر دسته های شورشیان علیه عثمان معرفی و کمی درباره اش صحبت می شود.

خلاصه؛ توی کتاب اطلس شیعه رسول جعفریان به این اسم برخوردم و رسول جعفریان از ابهاماتی پیرامون این شخصیت گفته بود و نکاتی مثل این که از تواریخ معتبر فقط طبری است که بی واسطه از شخصی بنام سیف بن عمر (در صورت جعلی بودن ابن سبا، این سیف بن عمر، که گویا اصلا فرد قابل اعتمادی نیست، جاعل شخصیت ابن سبا است) درباره ابن سبا می گوید و بقیه مورخین مثل ابن خلدون نیز ماجرا را از طبری نقل می کنند. کمی که بیشتر درباره این بشر مطالعه کردم، دیدم که کلا عده ای وجود وی را منکر می شوند و بنا به اسنادی قابل اعتنا این شخصیت را ساختگی می دانند؛ افرادی مثل طه حسین و علامه طباطبایی منکر وجود این شخصیت هستند. جناب سید مرتضی عسکری هم تحقیق عالمانه ای درباره این شخصیت کرده است. اینجا دو تا لینک قرار می دهم یکی از ویکی پدیای فارسی و دیگری هم از ویکی شیعه که درباره این بشر (یا نابشر!) صحبت کرده اند و بدیهتا مطلب ویکی شیعه دقیق تر و عالمانه تر از مطلب ویکی پدیای فارسی است.

ویکی شیعه

ویکی پدیا

القصه؛ در ایام محرم یکی از کاربران ناشناس توییتر (که با تقریب خوبی میشه گفت ایشون بیمار تشریف دارن و هدفی جز شبهه پراکنی عامدانه نداشتن) دست به انتشار رشته توییتی زده بود درباره امام حسین، و سعی کرده بود با استناد به منابع تاریخی دست اول، نگاه مثبتی که در جامعه درباره امام حسین وجود دارد را خدشه دار کند. روش ایشان(یا شاید گروه فکری پشت آن شخصیت توییتری ناشناس!) هم این بود که در حداکثر 140 حرف (Character) (آن ایام هنوز توییتر 280 حرفی نشده بود) نکته ای تاریخی با مشی مذکور ذکر می کرد و بعد هم زیر آن توییت، به عنوان مرجع می نوشت تاریخ طبری یا اخبار الطوال یا مثلا کامل ابن اثیر. کارش البته زیرکانه بود؛ زیرا عموم مردم که تخصصی در حوزه مطالعات تاریخی ندارند، مشی تاریخ نگاری جناب طبری را نمی شناسند و همین که می بینند منبع کلام، تاریخ مهمی مثل طبری است، گمان می کنند که حرف قطعی و متقن است. در صورتی که خود طبری هم این چنین ادعایی ندارد. اصولا مشی خیلی از تاریخ نگاران نخستین مسلمان تحلیلی نبوده است و به گمانم ابن خلدون است که برای اولین بار تاریخ نگاری تحلیلی را وارد منابع تاریخی اسلام می کند.

خلاصه مطلب این که درباره نکات و تحلیل های مربوط به تاریخ اسلام که گه گاه می بینیم یا می شنویم سعی کنیم با احتیاط برخورد کنیم و با مراجعه به افراد متتبع و منابع دقیق و معتبر، صحیح و یا غلط بودن گزاره ها را بررسی کنیم.

پی نوشت:

تازه این بحث برای تاریخ اسلام است که حداکثر هزار و چهارصد سال قدمت دارد آن هم هزار و چهارصد سال با کلی منابع تاریخی؛ هم شرقی و هم غربی، هم مسلمان نوشته و هم غیر مسلمان نوشته. برای تاریخ های قدیمی تر مثل تاریخ ایران باستان _که چند سالی است بحثش زیاد شده است_ بسیاری از گزاره هایی که در سطح شبکه های مجازی مطرح می شود در حد مزاح هستند و هستند تاریخ نگارانی که حتی به منابع علمی این حوزه هم نقدهای جدی، عالمانه و دقیقی مطرح می کنند.

۲۱ آذر ۹۶ ، ۱۵:۴۳ ۱ نظر
احمد احمدی

برنده شدن هنوز هم حس خوشی داره!

۰۵ آذر ۹۶ ، ۰۰:۴۹ ۳ نظر
احمد احمدی